Phân biệt PrEP và PEP: Tránh nhầm lẫn giữa dự phòng trước và điều trị khẩn cấp sau nguy cơ

1. PrEP: Dự phòng chủ động trước khi có nguy cơ xảy ra
Bản chất: PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis) là biện pháp sử dụng thuốc ARV dành cho người chưa nhiễm HIV nhưng có nguy cơ nhiễm HIV cao, nhằm tạo ra hàng rào bảo vệ, ngăn chặn vi rút thiết lập nhiễm trùng nếu xảy ra phơi nhiễm.

*.  Đối tượng chỉ định:

• Nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM).
• Người chuyển giới nữ.
• Người bán dâm.
• Người tiêm chích ma túy.
• Bạn tình của người nhiễm HIV chưa điều trị hoặc chưa đạt tải lượng vi rút dưới ngưỡng ức chế. 

*. Nguyên tắc sử dụng:

• Phải được thăm khám, xét nghiệm HIV và có chỉ định kê đơn từ bác sĩ tại các cơ sở y tế cung cấp dịch vụ PrEP.
• Cần tuân thủ nghiêm ngặt lịch uống thuốc theo hướng dẫn để đạt hiệu quả bảo vệ qua đường tình dục trên 90%.

*. Lưu ý quan trọng: PrEP không phải là thuốc điều trị HIV, không phải thuốc uống "sau khi có nguy cơ", và không thay thế bao cao su. Người sử dụng PrEP vẫn cần kết hợp dùng bao cao su để phòng ngừa đồng thời các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác (lậu, giang mai, viêm gan B, C...) và tránh mang thai ngoài ý muốn.

Tại Đồng Tháp, chương trình PrEP đã và đang được triển khai hiệu quả từ năm 2020. Theo báo cáo 9 tháng năm 2026 của CDC Đồng Tháp, toàn tỉnh hiện duy trì 08 cơ sở cung cấp dịch vụ PrEP, với 233 người đăng ký sử dụng mới và 732 người đang duy trì điều trị, tỷ lệ tuân thủ sử dụng trên 3 tháng đạt 86,4%.

Bác sĩ tư vấn đối tượng nguy cơ cao muốn tham gia vào chương trình PrEP

2. PEP: Xử trí khẩn cấp sau khi đã có nguy cơ phơi nhiễm:

*. Bản chất: PEP (Post-Exposure Prophylaxis) là biện pháp dự phòng khẩn cấp bằng thuốc ARV dành cho người chưa nhiễm HIV nhưng vừa trải qua tình huống phơi nhiễm với nguy cơ lây nhiễm.

*. Các tình huống cần đánh giá PEP: Quan hệ tình dục không an toàn (không dùng bao cao su hoặc rách/vỡ bao), dùng chung dụng cụ tiêm chích, bị kim tiêm hoặc vật sắc nhọn đâm phải (phơi nhiễm nghề nghiệp và ngoài nghề nghiệp).

*. Nguyên tắc vàng - Thời gian là quyết định:

    Khi xảy ra phơi nhiễm, người dân cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa càng sớm càng tốt.

    PEP bắt buộc phải được sử dụng trong vòng 72 giờ đầu sau phơi nhiễm. Tuyệt đối không chờ đợi xuất hiện triệu chứng hay tự ý mua thuốc uống.

*. Lưu ý quan trọng: PEP chỉ là giải pháp cấp cứu, không phải phương án dự phòng lâu dài và không thay thế cho PrEP. Nếu một người phải sử dụng PEP nhiều lần, điều đó cho thấy có hành vi nguy cơ lặp lại và cần được tư vấn chuyển sang chương trình PrEP chủ động.

3. Tóm tắt điểm khác biệt cốt lõi:

*. Khuyến cáo: PrEP và PEP là hai chiến lược bổ trợ lẫn nhau, cùng hướng tới mục tiêu kiểm soát và đẩy lùi dịch bệnh HIV/AIDS trong cộng đồng. Việc chủ động tham gia chương trình PrEP khi có hành vi nguy cơ cao, hoặc nhanh chóng tiếp cận dịch vụ PEP để được xử trí kịp thời trong vòng 72 giờ khi không may xảy ra phơi nhiễm, là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe cho chính bản thân và những người xung quanh.

Khi có nhu cầu tư vấn về PrEP, PEP hoặc các dịch vụ chăm sóc sức khỏe liên quan, người dân hãy đến các cơ sở y tế hoặc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) gần nhất để được hỗ trợ chuyên môn chính thống, bảo mật và an toàn.

Nguyễn Thị Mỹ Thơm - Trung tâm Kiểm Soát bệnh Đồng Tháp