Những sai lầm khiến nhiều bà mẹ tưởng mình không đủ sữa cho con

Trong thực tế, rất hiếm bà mẹ thật sự không đủ sữa do bệnh lý. Phần lớn trường hợp được cho là "ít sữa" lại bắt nguồn từ những hiểu lầm về sinh lý tiết sữa hoặc những sai sót trong cách cho trẻ bú ngay từ những ngày đầu sau sinh.

Hiểu lầm đầu tiên: Ít sữa non đồng nghĩa với thiếu sữa. Đây có lẽ là hiểu lầm phổ biến nhất. Sau sinh, sữa mẹ không xuất hiện ồ ạt ngay lập tức mà bắt đầu bằng sữa non. Loại sữa này có màu vàng nhạt, đặc, chỉ tiết ra với lượng rất nhỏ trong vài ngày đầu. Chính vì lượng sữa quá ít nên nhiều bà mẹ lo lắng rằng con sẽ không đủ no, thực tế hoàn toàn ngược lại.

Dạ dày của trẻ sơ sinh trong ngày đầu đời rất nhỏ, chỉ chứa được một lượng sữa vừa phải ở mỗi cữ bú. Lượng sữa non tuy ít nhưng lại giàu năng lượng, kháng thể và các yếu tố miễn dịch, hoàn toàn đáp ứng nhu cầu của trẻ trong giai đoạn này. Nói cách khác, điều mà người mẹ cho là "ít" lại chính là lượng phù hợp mà tự nhiên đã chuẩn bị cho trẻ.

Hình minh họa dung tích dạ dày sơ sinh ước tính.

​

        Một sai lầm phổ biến khác đến từ việc bỏ lỡ "thời gian vàng" sau sinh. Các chuyên gia khuyến cáo trẻ cần được bú mẹ càng sớm càng tốt, tốt nhất trong vòng một giờ đầu sau sinh. Đây là khoảng thời gian vàng giúp kích hoạt các hormone Prolactin và Oxytocin – hai hormone đóng vai trò quyết định trong quá trình tạo sữa và phun sữa. Nếu việc cho bú bị trì hoãn hoặc trẻ không được tiếp xúc với vú mẹ sớm, cơ thể người mẹ sẽ nhận được ít tín hiệu để bắt đầu và duy trì quá trình tiết sữa, khiến nhiều người lầm tưởng rằng mình "chậm có sữa".

      Khi niềm tin vào nguồn sữa mẹ bắt đầu lung lay, nhiều gia đình lựa chọn bổ sung sữa công thức với suy nghĩ "bú thêm cho chắc". Tuy nhiên, điều này có thể vô tình làm ảnh hưởng đến quá trình thiết lập nguồn sữa. Cơ thể người mẹ sản xuất sữa theo nguyên lý rất đơn giản: càng được bú nhiều thì càng tạo nhiều sữa. Mỗi lần trẻ bú hiệu quả là một lần cơ thể nhận tín hiệu để tiếp tục sản xuất sữa. Ngược lại, khi trẻ bú bình nhiều hơn, số lần bú mẹ giảm đi, bầu vú không được kích thích đầy đủ và lượng sữa cũng giảm theo. Đó là lý do nhiều bà mẹ cảm thấy mình "càng ngày càng ít sữa", trong khi nguyên nhân không phải do cơ thể vốn không có khả năng tạo sữa mà do nguồn sữa chưa kịp được thiết lập đúng cách. Bên cạnh đó việc sử dụng bình bú sớm và quá thường xuyên, trẻ có thể quen với núm vú cao su, dẫn đến khó quay lại bú mẹ. Trẻ bú mẹ ít hơn, lực bú yếu hơn, nguồn sữa của mẹ cũng giảm theo.

     Cách cho trẻ bú cũng là một vấn đề then chốt quyết định bạn có nuôi con bằng sữa mẹ thành công hay không. Ngậm bắt vú không đúng cách là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất khiến cữ bú không hiệu quả và là điểm khởi đầu của một vòng xoắn làm nhiều bà mẹ lầm tưởng mình không đủ sữa. Khi trẻ chỉ ngậm núm vú mà không ngậm sâu cả quầng vú, sữa không chảy ra đủ, trẻ nhanh mệt, bú lâu nhưng vẫn đói. Đồng thời khiến người mẹ dễ bị đau, nứt hoặc loét núm vú. Cơn đau khiến nhiều bà mẹ ngại cho con bú hoặc rút ngắn thời gian mỗi cữ bú, làm bầu vú không được làm trống hiệu quả và lượng sữa giảm dần. Về phía trẻ, trải nghiệm bú khó khăn khiến trẻ quấy khóc, dễ từ chối bú mẹ hoặc chuyển sang sữa công thức. Hậu quả là người mẹ đau đớn, giảm tiết sữa, còn trẻ bú không đủ sữa mẹ và tăng khả năng thất bại trong nuôi con con bằng sữa mẹ.

Sáu bước giúp trẻ ngậm bắt vú đúng.

Nguồn: Chuyển thể từ tài liệu Breastfeeding Counselling: A Training Course của WHO/UNICEF

Về số lần cho trẻ bú, nhiều người vẫn giữ thói quen cho trẻ bú theo giờ hoặc giới hạn thời gian mỗi cữ bú. Một số khác lại không cho con bú ban đêm để mẹ được nghỉ ngơi. Thực tế, sữa mẹ được sản xuất theo nguyên tắc "cung – cầu". Trẻ bú càng thường xuyên và bú hiệu quả, cơ thể người mẹ càng nhận được tín hiệu để tiếp tục tạo sữa. Đặc biệt, vào ban đêm, hormone Prolactin được tiết ra nhiều hơn, vì vậy các cữ bú đêm có vai trò rất quan trọng trong việc duy trì nguồn sữa. Các chuyên gia cũng khuyến cáo nên để trẻ bú hết một bên vú trước khi chuyển sang bên còn lại. Khi bầu vú còn đầy sữa, cơ thể sẽ tự giảm tốc độ sản xuất sữa. Ngược lại, việc bú cạn hoặc vắt hết sữa sẽ kích thích tuyến vú tiếp tục tạo sữa cho những cữ bú tiếp theo.

Nuôi con bằng sữa mẹ cần kiến thức và sự đồng hành

Nguồn sữa mẹ không chỉ phụ thuộc vào sinh lý mà còn chịu ảnh hưởng bởi tâm lý, sự tự tin và cách chăm sóc sau sinh. Những lời động viên đúng lúc, sự hỗ trợ của gia đình và hướng dẫn từ nhân viên y tế có thể giúp người mẹ vượt qua giai đoạn khó khăn nhất trong những ngày đầu nuôi con bằng sữa mẹ.

Thực tế, rất hiếm trường hợp người mẹ thật sự không đủ sữa do nguyên nhân bệnh lý. Phần lớn những trường hợp được cho là "ít sữa" lại bắt nguồn từ những hiểu lầm hoặc những sai lầm hoàn toàn có thể khắc phục. Vì vậy, thay vì vội vàng kết luận mình không đủ sữa, mỗi bà mẹ hãy cho bản thân thêm thời gian, cho con được bú mẹ thường xuyên và tìm kiếm sự hỗ trợ từ nhân viên y tế khi cần. Chỉ một vài điều chỉnh nhỏ trong những ngày đầu sau sinh cũng có thể tạo nên khác biệt lớn, giúp hành trình nuôi con bằng sữa mẹ trở nên nhẹ nhàng và trọn vẹn hơn.

Cán bộ y tế hướng dẫn mà mẹ thực hành nuôi con bằng sữa mẹ

Để có nguồn sữa tốt, người mẹ cũng cần được chăm sóc đầy đủ. Một chế độ ăn đa dạng, cân đối đủ bốn nhóm thực phẩm và bổ sung thêm năng lượng trong thời kỳ cho con bú sẽ giúp đáp ứng nhu cầu của cả mẹ và bé. Ngược lại, việc kiêng khem quá mức, hút thuốc lá, uống rượu bia hoặc sử dụng nhiều đồ uống chứa caffeine có thể ảnh hưởng không tốt đến quá trình tiết sữa. Ngoài ra, một số loại thuốc như thuốc tránh thai nội tiết hoặc thuốc lợi tiểu cũng có thể làm giảm lượng sữa, vì vậy người mẹ cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.

Mỗi giọt sữa mẹ đều là món quà vô giá dành cho trẻ trong những năm tháng đầu đời. Điều người mẹ cần không chỉ là niềm tin vào bản thân mà còn là sự thấu hiểu, động viên và hỗ trợ đúng lúc từ gia đình và nhân viên y tế. Khi những hiểu lầm được tháo gỡ, nhiều bà mẹ sẽ nhận ra rằng điều mình thiếu không phải là sữa, mà là sự đồng hành để có thể tự tin nuôi con bằng chính dòng sữa của mình.

Nguyễn Thị Xuân Quyên – Khoa sức khỏe sinh sản, Trung tâm kiểm soát bệnh tật